0

ชาวนากับโครงการรับจำนำข้าวของรัฐบาล

pic1การจำนำข้าวเป็นแนวคิดที่ดี มีวัตถุประสงค์เพื่อแก้ปัญหาราคาข้าวตกต่ำในช่วงที่ผลผลิตข้าวออกสู่ตลาดมาก ชาวนาจะนำข้าวไปจำนำก่อนเพื่อรอเวลาที่ราคาข้าวสูงขึ้นแล้วจึงไถ่ถอนข้าวออกมาจำหน่าย(1) แต่พบว่าปัจจุบันนี้คำว่า “การรับจำนำ” มีวิธีการดำเนินงานมีการกำหนดราคาและปริมาณที่แตกต่างออกไป ทำให้ผลการปฏิบัติไม่ใช่เป็นการรับจำนำ เพราะ

1. การรับจำนำข้าวทุกเม็ด คือ การรับจำนำข้าวทั้งหมดในตลาด ทำให้องค์การคลังสินค้าและองค์การตลาดเพื่อเกษตร เป็นผู้ครอบครองข้าวทั้งหมดในตลาด
2. การกำหนดราคาสูงกว่าราคาตลาดร้อยละ 50 จึงทำให้เกษตรกร ไม่นำข้าวไปขายในท้องตลาดแต่นำมาจำนำกับรัฐทั้งหมด
3. เมื่อพ้นกำหนดการไถ่ถอน ไม่มีเกษตรกรมาไถ่ถอน เพื่อนำไปขายในท้องตลาด ผลคือรัฐซื้อข้าวจากชาวนาโดยตรงทั้งหมด เอกชนไม่มีสิทธิ์ที่จะซื้อข้าวจากชาวนา และมื่อรัฐจะระบายข้าวสารออกจากคลังสินค้า รัฐก็เป็นผู้ขายข้าวสารแต่ผู้เดียว

พบข้อสังเกตกรณีการรับจำนำข้าวนั้น เพราะขั้นตอนปกติ คือ หลังจากชาวนานำข้าวไปขายให้แก่โรงสี จะได้รับใบประทวนสินค้าเพื่อให้นำไปยื่นรับเงินจากธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์เกษตร ความล่าช้าในการออกใบประทวนทำให้ชาวนาออกมาร้องเรียน ทำให้เกษตรกรได้รับเงินช้าไปด้วย ขณะที่ อคส. อ้างว่าอยู่ระหว่างตรวจสอบความเป็นเจ้าของข้าวเพื่อป้องกันการสวมสิทธิ์ ยิ่งกว่านั้นโรงสีรับซื้อข้าวเปลือกจากชาวนาด้วยข้อต่อรองสูง เช่น ความชื้นและสิ่งเจือปนที่สูง บางกรณีพบการคิดค่าความชื้นสูงถึง 35 เปอร์เซ็นต์ก็มี ทำให้โรงสีรับซื้อข้าวเปลือกได้ในราคาต่ำ ผนวกกับการเกิดภาวะปริมาณข้าวมาก และการจำกัดเขตการจำนำของรัฐบาล สบช่องให้โรงสีกดราคาข้าวชาวนา โดยอ้างเกณฑ์ในเรื่องความชื้นและสิ่งเจือปน (2)

บางกรณีชาวนานำข้าวไปจำนำและไม่ได้รับใบประทวนจากโรงสี เมื่อไม่มีใบประทวนจากโรงสี ก็ไม่สามารถไปขึ้นเงินกับ ธกส. โดยเฉพาะอย่างยิ่งการที่ชาวนาไปจำนำกับโรงสีย่อย ซึ่งไม่สามารถออกใบประทวน ต้องส่งเรื่องให้กับโรงสีขนาดใหญ่ที่เข้าร่วมโครงการแต่ติดปญัหาหลายอย่าง เช่น ชื่อ-สกุล ไม่ตรงกับใบรับรองเกษตรกร ระบบออนไลน์กับส่วนกลางมีปญัหา ฯลฯ ทำให้ระบบช้า ซึ่งโดยขั้นตอนหลังรับจำนำกับเกษตรกรแล้ว จะออกใบรับสินค้าให้ จากนั้นไม่เกิน 2 สัปดาห์ เกษตรกรจะได้รับใบประทวนนำไปรับเงินกับ ธกส. (3)

หลักของการรับจำนำ คือการเอาทรัพย์ไปประกันหนี้กับเจ้าหนี้ เมื่อถึงเวลาหนึ่งต้องมีการไถ่ถอนหรือมีการต่อรอง การดำเนินการที่ผ่านมากลับกลายเป็นรัฐตั้งโต๊ะรับซื้อข้าวทั้งหมด
วัตถุประสงค์ของการรับจำนำข้าว

1. เพื่อให้เกษตรกรมีช่องทางการตลาดมากขึ้น และเพิ่มอำนาจการต่อรองการขายข้าวเปลือก
2. เพิ่มรายได้และลดช่องว่างของรายได้
3. สร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจภายในประเทศ ความมีเสถียรภาพและการพึ่งพาตนเอง

วิธีดำเนินการ
1. เกษตรกร สามารถจำนำข้าวได้ปีละ 2 ครั้ง ต่อปีต่อราย ทั้งนาปีและนาปรัง
2. เกษตรกรสามารถจำนำข้าวได้ในจังหวัดของตนเองเท่านั้น ยกเว้นพื้นที่ตำบลที่เป็นเขตติดต่อกันของเกษตรกรและจุดรับจำนำ (2)
3. การรับจำนำให้ ธ.ก.ส.เป็นหน่วยงานหลักในการรับจำนำที่ยุ้งฉางเกษตรกร แยกเป็น การรับจำนำยุ้งฉาง –รับเฉพาะที่มาตรฐานและการดูแลรักษาที่ดี ส่วนการรับจำนำใบประทวน-ให้โรงสีที่เข้าร่วมโครงการแปรสภาพข้าวเปลือกเป็นข้าวสารเก็บไว้ในโกดังกลาง
4. การคัดเลือกโรงสีเพื่อเข้าร่วมโครงการ คัดจากโรงสีที่ให้ความร่วมมือกับราชการ มีอุปกรณ์ครบครัน โดยเฉพาะเครื่องมือตรวจสอบคุณภาพข้าวเปลือก ลานตาก และสถานที่เก็บ สำหรับโรงสีสหกรณ์การเกษตร ต้องมีคุณสมบัติเพิ่มเติมโดยกรมส่งเสริมสหกรณ์ต้องให้การรับรอง
5. การกำกับดูแล และการระบายข้าวซึ่งมีคณะอนุกรรมการพิจารณาระบายข้าวเป็นผู้พิจารณาหลักเกณฑ์ วิธีการ ราคา และเงื่อนไขการจำหน่ายข้าวสาร กำกับดูแลแก้ไขปญั หาในทางปฏิบัติ
เกี่ยวกับการระบายข้าว (4)

ปัจจุบันพบว่าชาวนานำข้าวไปจำนำกับรัฐบาล ซึ่งชาวนาได้รับแต่ใบประทวนมา โดยที่รัฐบาลไม่มีเงินชำระหนี้ให้กับชาวนา จนทำให้ชาวนาออกมาชุมนุมเรียกร้องทวงเงินค่าข้าวจากรัฐบาล จากข้อเท็จจริงดังกล่าวลองพิจารณาแต่ละประเด็นกันดู

ประเด็นแรก กรณีชาวนาแต่งตั้งทนายความฟ้องคดีแพ่ง ซึ่งในการดำเนินคดีในศาลชั้นต้นต้องใช้เวลาพอสมควรอย่างน้อยเร็วที่สุดต้องใช้เวลาไม่น้อยกว่าหกเดือน แต่ถ้าขอดำเนินคดีแบบอนาถา (ไม่มีเงินค่าธรรมเนียมวางศาล) ต้องใช้เวลาเป็นปี และมีค่าใช้จ่ายต่างๆ เช่น ค่าทนายความ ค่าธรรมเนียมศาล ค่ารถเดินทางไปศาล เป็นต้น

ประเด็นที่สอง ถ้ารัฐบาลสามารถกู้เงินมาจากสถาบันการเงินหรือแหล่งเงินอื่นได้ โดยที่สถาบันการเงินหรือแหล่งเงินอื่นให้กู้โดยไม่เสียสภาพคล่อง แล้วรัฐบาลนำเงินมาชำระหนี้ให้กับชาวนา ประโยชน์สูงสุดก็ตกกับชาวนา จะเร็วกว่าและดีกว่าไปฟ้องร้อง แต่รัฐบาลติดปญัหาตรงที่รัฐธรรมนูญ มาตรา 181 (3) ห้ามรัฐบาลรักษาการกระทำการอันมีผลเป็นการอนุมัติ หรือโครงการ หรือมีผลเป็นการสร้างความผูกพันต่อคณะรัฐมนตรีชุดต่อไป ตามที่ทราบดีกันอยู่แล้ว

ประเด็นที่สาม ก่อนยุบสภา (ยุบสภาวันที่ 9 ธันวาคม 2556) รัฐบาลเริ่มโครงการรับจำนำข้าวตั้งแต่เดือนตุลาคม 2556 ซึ่งช่วงระยะเวลาก่อนยุบสภา ตุลาคม – พฤศจิกายน 2556 รัฐบาลไม่ได้วางแผนดำเนินการหาเงินมาจ่ายให้กับชาวนาในโครงการรับจำนำข้าว ชาวนาจึงไม่พอใจและเรียกร้องความเป็นธรรม รัฐบาลได้หาสถาบันการเงินเพื่อกู้ยืมเงินมาจ่ายให้กับชาวนา แต่เนื่องจากเม็ดเงินที่ต้องใช้มีปริมาณสูงมากบวกกับกระแสสังคมที่ไม่ได้สนับสนุนรัฐบาลให้กระทำการดังกล่าวนี้ จึงทำให้ธนาคารไม่อยากเสี่ยงให้กู้ อย่างไรก็ตาม ธนาคารออมสินออกมายอมรับแล้วว่าได้ยอมปล่อยเงินกู้ลักษณะอินเตอร์แบ็งก์ให้ ธกส.วงเงิน 5,000 ล้านบาท โดยชาวนาที่จำนำข้าวและมีใบประทวนสามารถรับเงินได้ตั้งแต่วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2557
เป็นต้นไป (5)
กรณีดังกล่าวเข้าข่ายว่า “รัฐ” รับจำนำข้าวจากชาวนาและรัฐนำไปขายเอง การกระทำดังกล่าวถือว่ารัฐเป็นผู้ประกอบการเอง ตามมาตรา 84 (1) ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2550 จึงถือว่าแข่งขันกับเอกชน อันเป็นการต้องห้ามมิให้รัฐประกอบการแข่งขันกับเอกชน มิใช่เป็นกรณีที่รัฐช่วยเหลือเกษตรกร คุ้มครองและรักษาผลประโยชน์ของเกษตรกรในการผลิตและการตลาด ส่งเสริมให้สินค้าเกษตรได้รับผลตอบแทนสูงสุด (6)

ปรากฎการณ์ที่รัฐบาลรับจำนำข้าวแล้วไม่มีเงินชำระหนี้ให้กับชาวนา (หนึ่งแสนสามหมื่นล้านบาท) ไม่เคยเกิดขึ้นในสังคมไทย และในปจัจุบันยังไม่เห็นทางออกที่ชัดเจนบางท่านถึงกับกล่าวการแก้ปญัหาขณะนี้เปรียบได้กับ “ลิงแก้แห” ยิ่งแก้ยิ่งยุ่งจึงเป็นเรื่องที่น่าติดตามอย่างยิ่งว่าจะลงเอย (หวังว่า) ด้วยดีอย่างไร

————————————————————————————————————————
นายสุนทร บัวจันทร์
, นายคำรณ โชธนะโชติ และ ผู้ช่วยศาสตราจารย์สมศักดิ์ แดงติ๊บ
272 คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ถนนพระราม 6 แขวงพญาไท เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400

เอกสารอ้างอิง
1 เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์. (2556, 10 มิถุนายน) นโยบายจำนำข้าว ผลกระทบต่อความมั่นคง. เดลินิวส์. แหล่งที่มา http://www.dailynews.co.th/Content/Article/66163/
2 กวินทรา ใจซื่อ และ ชยานนท์ ปราณีต. (2557, 15 กุมภาพันธ์). เปิดเส้นทาง’โกง’จำนำข้าว. คมชัดลึก. แหล่งที่มา http://www.komchadluek.net/detail/20140215/178979.html
3 ชาวนาโวยจำนำข้าวไม่ได้ใบประทวน. (2556, 9 มิถุนายน) เดลินิวส์. แหล่งที่มา http://www.dailynews.co.th/Content/regional/78570
4 ฝ่ายเลขานุการ กขช. กรมการค้าภายใน. (2555) หลักเกณฑ์การดำเนินโครงการรับจำนำข้าวเปลือก ปี 2555/56 (ฉบับปรับปรุง). องค์การคลังสินค้า กระทรวงพาณิชย์. แหล่งที่มา

http://www.pwo.co.th/more_news.php?cid=225&filename=index

5 ธนาคารออมสินยอมรับปล่อยกู้ ธกส. 5 พันล้าน (2557, 16 กุมภาพันธ์) โพสต์ทูเดย์. แหล่งที่มา http://bit.ly/1cc0Oss
6 หลักกฎหมายปกครองวันละเรื่อง. (2556, 12 กรกฎาคม) รับจำนำข้าว คืออะไร. แหล่งที่มา https://th-th.facebook.com/DroitAdministrative/posts/685759918106588

FacebookTwitterGoogle+Share

KMSC

Leave a Reply